Cuộc hẹn. Tôi chợt nhận ra chỗ ông hẹn với tôi là một địa điểm
trước chùa Tảo Sách ngay sát Hồ Tây. Cũng nói thêm là khi gọi, ông bắt máy và
nói luôn đến nhà riêng của ông không tiện vì nhiều nhẽ…
Không gian trước chùa như phóng khoáng thoáng đãng trong nắng
với gió thu Hà thành. Nên từ xa, cái dáng ông lâu ngày chưa gặp lại trên
cái chiếc cúp cũ mèm rất dễ nhận ra. Mà hình như khác? Khác là cái cúp 92
thuở nào mà tôi vẫn gặp ông cưỡi hồi là Hiệu trưởng trường Đoàn Trung ương và
cả khi là Phó ban Dân vận nay được thay bằng thứ xe khác ngó xuôn gọn hơn. Vẫn
cái dáng manh mảnh lòng khòng và may chưa dính bụng bự. Khác chăng là ông nuôi
râu lẫn ria. Đã trắng phớ cả. Xem nào năm nay ông sắp tám mươi, hình như bảy
tám bảy chín?
Thay vì ghé vào một quán cà phê gần đó, tự dưng tôi ngỏ là nên
vào chùa? Ông cũng vui vẻ chiều.
Để tĩnh tâm cho ông. Và cho nhau? Tôi cũng chả biết nữa. Nhưng
mấy khi như sớm thu này được sải những bước chầm chậm bên một vị vong niên như
một thứ cố nhân cũng là cái việc đường được? Vong niên là mối quan hệ của người
nhiều tuổi chơi với người ít tuổi. Gọi là đường được chứ không dám và rành rẽ
là thú vị bởi cái người bên tôi đây, vẻ ngoài bình lặng cùng cái cười như cố
hữu ấy dám chắc chả nhiều thì ít đang chất chồng nhưng giông bão này khác trong
lòng?
Cũng lạ là chúng tôi diễu suốt từ cổng chùa đến gian tam bảo rồi
nhà tổ quành ra chỗ bình phong nghi môn ngay sát mí nước Tây Hồ, khách vãn chùa
sáng thu nay cũng lắm, chùa lại gần nhà ông thế mà hình như chả có ai nhận ra
cái người trông cao lão râu ria bạc trắng kia là thân phụ của một người
tên là Trịnh Xuân Thanh tâm điểm mấy ngày nay của bão dư luận?
Cũng có biết vị tiến sĩ sử học này đọc rộng nhưng vẫn bất ngờ
khi ông rành rẽ thêm cùng tôi về ngôi chùa Tảo Sách đã tồn tại hơn 6 thế kỷ ven
Tây Hồ này. Tảo (còn có tên nữa là Tào) Tào Sách, đọc sách dưới nắng mai, tên
chữ là Linh Sơn tự. Khi cùng nhau luận một chặp để tạm hiểu được vế đối Tào
Sách thanh phong thiên cổ danh lam quang hữu vĩnh/Tây Hồ minh nguyệt tứ thời
cảnh chí ánh vô biên (Gió Tào Sách danh lam nghìn xưa ánh sáng còn mãi/Trăng
Tây Hồ bốn mùa cảnh sắc tươi sáng vô cùng) ông khẽ cười rằng người xưa
cũng như nay luôn chăm chú nhưng lại viễn vông lảng tránh những sự thật trần
trụi.
Nhưng cái gì cũng tuân theo thứ luật dịch biến. Ngay ngôi chùa
cổ này đã bao lần dâu bể những là phá phách hỏa hoạn. Lần mới đây đâu như năm
2011, gian tam bảo nguy nga hoàng tráng ta vừa ghé nãy một cơn hỏa hoạn đã bùng
phát thiêu rụi hơn trăm mét vuông may mà nhiều tượng thờ đã mau chóng được cứu
thoát.
Thiên hạ ít người biết được những thứ dâu bể đó mà nay chỉ rờ rỡ
trước mắt chúng sinh những cảnh cẩm tú minh nguyệt thanh phong trăng trong gió
mát? Nói vậy nghĩa là thế nào? Hình như ông đang nhắc đến công đoạn nào đó của
quy luật vô thường sinh, trụ, dị, diệt? Liệu quy luật ấy có hữu hiệu khi
vận vào thứ chúng sinh phàm trần, hiểu đại khái là qua cơn bĩ cực sẽ tới hồi
thái lai?
Những sải bước viếng chùa chầm chậm lại khi chúng tôi tìm được
một chỗ ngồi vắng vẻ nơi góc vườn bên một gốc bưởi lúc lỉu những quả.
Là tôi đang nói dở đến đoạn vong niên với cố nhân bậc đàn anh cũ
nay gặp lại. Tờ báo Tiền Phong nơi tôi tòng sự cuối những năm bảy mươi của thế
kỷ trước giao nhiệm vụ cho đám phóng viên mới vào nghề là phải bám cho chặt
những chỉ thị cùng hoạt động của một ban thuở ấy có tên Ban Thanh niên Công
nhân Trung ương Đoàn.
Từ tòa báo nhảo sang ngôi nhà 62 Bà Triệu trụ sở của Ban cũng
gần. Tuần nhiều thì ba bốn buổi, ít thì một thường luôn có những cuộc gặp làm
việc như thế. Tôi không rành lắm các Ban khác của cơ quan T.Ư Đoàn như thế nào
nhưng hoạt động lẫn nhân sự của Ban Thanh niên Công nhân thì hơi bị chắc. Tôi
với Dương Xuân Nam (tức nhà thơ Dương Kỳ Anh, sau trở thành tổng biên tập của
báo) bám theo nhiều thành viên trong Ban đi khắp các tỉnh thành địa phương, nơi
nào có hoạt động của thanh niên công nhân.
Trưởng Ban là anh Phan Xuân Chương cẩn trọng nhưng vui tính từng
để lại bao kỷ niệm lẫn dấu ấn. Còn nhớ hồi anh chuyển công tác sang làm chỗ Ban
cán sự Đảng ở Mátxcơva, lần đó nhổng sang tôi mò về nằm ở phòng anh trong khu
tập thể của Ban gần mươi ngày, được anh chỉ vẽ cụ thể cung cách thâm nhập mảng
người Việt lao động hợp tác khi đó đang nhan nhản khắp Liên Xô. Tiếc anh Chương
bị bạo bệnh mất sớm đâu năm 1990.
Phó của anh Chương ở 62 Bà Triệu là anh Lê Quang Thưởng. Ông này
khi đó còn trẻ mà tóc đã bạc cũng là tấm gương cần cù, sâu sát thực tế. Nhiều
dịp tôi theo anh Thưởng đi cơ sở, anh em công trường cứ một hai thưa bác
với anh. Anh Thưởng chả thèm để ý đến chuyện nhuộm tóc cứ để thế mãi sau này khi
đảm nhận chức tước mới là Phó ban Tổ chức Trung ương Đảng.
Một vị phó nữa của anh Chương cùng họ tên lót nhưng khác tên với
tôi là anh Trịnh Xuân Giới. Tôi được bám cơ sở với anh Giới có vẻ nhiều hơn là
với ông Trưởng và ông Phó ban kia. Phong trào rèn tay nghề thi thợ giỏi. Phong
trào tiết kiệm (thu hồi) vỏ bao xi măng. Phong trào thu nhặt sắt thép phế liệu…
Thôi thì đủ cả.
Luẩn quẩn với lẩn mẩn vậy cũng vèo đi dễ sáu, bảy năm giời.
Lần ấy, anh Giới đưa tôi về nhà máy sắt tráng men Hải Phòng nơi anh từng
làm việc. Kết thúc đợt công tác, quà nhà máy biếu hai anh em là cái ca sắt
tráng men trắng có dòng chữ đỏ Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược sản phẩm
của nhà máy vốn thịnh hành trước đó rất lâu thời chống Mỹ và năm cái bát ăn cơm
bằng sắt tráng men. Anh Giới trịnh trọng cảm ơn nhưng trả lại năm cái bát ăn
cơm và nói hai anh em tôi chỉ xin cái ca làm kỷ niệm. Tiếc nhưng anh đã làm vậy
đành chịu.
Hình như có ai đã nói những cú hích thời trẻ nó quan trọng dư
năng lượng để ngoặt cuộc đời sang một hướng khác? Những câu chuyện không đầu
cuối lui mãi vào những đêm sâu ở nhà khách mỏ Đèo Nai, Quảng Ninh, xi măng Hải
Phòng… đến giờ hình như vẫn còn roi rói?
Hình như anh không phải vài lần khuyến khích tôi là nên xin tập
trung dứt điểm một đợt hàm thụ chuyên tu Hán Văn hay ngoại ngữ gì đó cho đứt
điểm, cậu có khiếu đấy, cứ chùng chình láu táu kiểu học lỏm chả đi đến đâu… Cái
thời ấy bao thứ chia lòng chia trí rồi những lần lữa chùng chình này khác mà
tôi đã ngó lơ những lời khuyên của những người anh! Giờ vèo cái, chửa tiêu gì
ra món đã sắp hết veo cuộc đời đúng như anh Giới từng cảnh báo vậy!
Chu tất đến tỷ mẩn. Cẩn trọng đến cứng nhắc. Thứ phát lộ ấy ở
anh ở công việc ở ban ngày. Nhưng những câu chuyện về đêm ở nhà khách thấy thấp
thoáng một anh Giới là lạ. Gia đình anh thuộc loại có máu mặt của dòng họ Trịnh
mạn Mai Lâm, Đông Anh. Cụ ông có hai bà. Anh là con bà sau. Kháng chiến, gia
đình anh bỏ lại gia sản lếch thếch tản cư lên Thái Nguyên. Sau 1954, gia
đình bà trước đi Nam.
Anh rành rẽ khai trong lý lịch. Có phải vì thế chuyện vào Đảng
của anh cũng hơi bị trục trặc nhưng may rồi xuôi. Cuối 1975, Phó ban Thanh niên
Công nhân Trung ương Đoàn Trịnh Xuân Giới được tham gia trong tổ công tác đặc
biệt do Phó Thủ tướng Đỗ Mười vào Sài Gòn nghiên cứu khảo sát tình hình chuẩn
bị cho cuộc cải tạo tư sản.
Vào Nam, chợt nhớ ra chủ định lâu nay, anh đã mạnh dạn gặp ông
Đỗ Mười đề đạt nguyện vọng được đến thăm người anh ruột cùng cha khác mẹ vô Nam
từ năm 1954 lâu nay biệt tích hiện đang học tập cải tạo. Anh cậu làm gì? Dạ
người anh tên là Trịnh Xuân Ngạn làm Chánh án Pháp Viện tối cao. Anh mày làm to
nhỉ. Rồi ông Đỗ Mười cũng cấp giấy…
Gần hai mươi năm sau, năm 1995 nhân một hội nghị quốc tế về
thiên văn học tổ chức tại Hà Nội, tôi được gặp, phỏng vấn viết bài về nhà thiên
văn học tài năng người Việt ở Pháp Trịnh Xuân Thuận. Từng được đọc cuốn Hỗn độn
và hài hòa với cách viết độc đáo khoa học xen với văn chương trước đó nên tôi
bập vào chuyện với nhà thiên văn học rất tự nhiên.
Càng chuyện càng ngạc nhiên thú vị khi biết GSTS Trịnh Xuân
Thuận là con trai vị Chánh án pháp Viện Tối cao của chính quyền Sài Gòn bị đi
tập trung cải tạo và cũng là anh ruột của anh Trịnh Xuân Giới. Hai mươi
năm, chắp nối lại câu chuyện của cả hai người, đại thể thế này, người anh của
Trịnh Xuân Giới nổi tiếng đến mức Chính phủ Pháp đã có thư riêng cho Thủ tướng
Phạm Văn Đồng thỉnh cầu việc giúp đỡ.
Việc giúp ấy do ông Trịnh Xuân Ngạn thời gian tập trung học tập
cải tạo, ngoài cái trại mà anh Giới vào thăm lần đầu ấy sau chuyển ra Bắc qua
trại Hoàng Liên Sơn một thời gian dài sức khỏe kém sút. Rồi ông Ngạn, cha của
GSTS Trịnh Xuân Thuận được đặc cách ra trại và xuất cảnh ra nước ngoài.
Chia tay người anh tại ga Hàng Cỏ do được báo gấp và muộn, anh
Giới chỉ gặp được người anh của mình một chốc. Sách báo bên phe của chú anh đã
nghiền ngẫm nhiều ở các trại cải tạo. Có lẽ phải khác đi chứ theo cái cách này
thì chỉ nghèo mãi. Ông anh vắn tắt vội với chú em khi ấy là Phó Ban Thanh niên
Công nghiệp T.Ư Đoàn như thế…
Đối diện 1
Rồi anh Giới chuyển công tác về phụ trách Trường Đoàn Trung
ương. Tôi có người bà con ở Trường dưới quyền anh nên thi thoảng nhảo sang cũng
có gặp anh. Đâu như thời gian anh Sáu Phong Nguyễn Minh Triết làm Trưởng ban
Dân vận Trung ương đề nghị xin anh Giới sang thì phải, hay nhiệm kỳ trước
đó ông Phan Minh Tánh làm việc đó tôi không được biết rõ?
Mười một năm với cương vị Phó ban Dân vận Trung ương, có lẽ lãnh
vực dân vận cần anh ở nhiều vị trí khác nhau và được việc nên mới trụ lâu như
thế? Có một chuyện cũng thú vị mà thời điểm đó tôi định viết nhưng anh bảo
đừng, để khi khác. Khi khác chả bao giờ được thực hiện ấy là chuyện ông Phó ban
Dân vận Trịnh Xuân Giới đi Hoa Kỳ.
Ông không đi với danh nghĩa Phó ban Dân vận mà là phụ tá cho nhà
ngoại giao Nguyễn Đình Bin. Đoàn công tác có thể nói là đặc biệt (sau này mới
biết đó là đoàn sang để chuẩn bị cho việc ra đời Nghị quyết 36 về người Việt ở
nước ngoài) với nhiều nhiệm vụ quan trọng thế nào không biết nhưng có cái việc
kéo… ông Nguyễn Cao Kỳ về.
Tìm được nơi ông Kỳ cư ngụ, nhưng gặp không dễ. Có người bày cho
cách đến sân ten nít. Cựu Phó tổng thống kiêm phi công Nguyễn Cao Kỳ gác vợt
lau mồ hôi thẳng băng à mấy ổng dụ tôi về để bắt chứ gì… Cái gì? Về với tư cách
thăm thân à? Để tôi nghĩ đã… Sau đó là những tiếp xúc chuyện trò, ăn uống thân
mật này khác.
Ông Kỳ nêu ba việc. Được mang theo nhà đầu tư và ký giả về; Được
tự do về thăm quê; Được đi thoải mái từ Nam ra Bắc. Mọi thứ OK. Và như mọi
người đã biết, cái bắt tay thân mật lần đầu của ông Phạm Thế Duyệt - Chủ tịch
UBTƯ MTTQ Việt Nam với ông Nguyễn Cao Kỳ tại Trụ sở Tràng Thi có duyên do từ
cuộc đi tiền trạm năm ấy của ông Bin với ông Giới.
… Bây giờ lại ngồi với ông như bốn mươi năm trước. Có điều không
phải ở nhà khách nhà máy sắt tráng men mà ở vườn chùa Tảo Sách, Tây Hồ. Và trên
cái vầng trán thanh thoát ngày nào là mớ tóc bạc của người cha đang trĩu xuống
nỗi buồn mang tên con Trịnh Xuân Thanh. Chợt chi tiết năm cái bát ăn cơm
sắt tráng men ngày ấy ập về… Chao ôi chả thể tưởng tượng được cái ông Giới khiêm
nhường đến rụt rè ngày nào gần đây đã hào sảng đồng ý cho lính của con trai tổ
chức cho mình một cái lễ sinh nhật hoàng tráng chi phí nửa tỷ đồng!
Thời thế quả là đảo điên! Ngập ngừng rồi tôi cũng hỏi thẳng ông
cái việc ầm ĩ trên truyền thông vừa rồi là đơn vị dưới quyền của Trịnh Xuân
Thanh đã dám tổ chức sinh nhật cho bố sếp tức lo cho ông Giới đây một cái lễ
sinh nhật chi phí gần nửa tỷ bạc là cơ sự làm sao?
Vừa buột lời tôi đã hơi hối vì chợt nghĩ đến câu chuyện của một
cán bộ lãnh đạo Đảng Quận Tây Hồ dịp báo cáo về phong trào học tập làm theo tấm
gương Bác Hồ đã xúc động kể về một ông Bí thư chi bộ khu 14 của Khu đô thị
Ciputra đã từng làm cái việc hằng ngày đi thu gom giấy trắng một mặt tại các
cửa hàng phô tô để làm phong bì giao dịch và in nháp các tài liệu nghiên cứu.
Đồng chí đã dùng tiền từ nghiên cứu khoa học và tiền tiết kiệm mua một bộ máy
tính tặng trường Mầm non Phú Thượng.
Vị Bí thư ấy là ông Trịnh Xuân Giới. Cũng vẫn lời vị cán bộ Đảng
nọ.
Năm 2013, trong dịp kỷ niệm 123 năm ngày sinh nhật Bác, đồng chí
Trịnh Xuân Giới được Quận ủy, Hội đồng thi đua khen thưởng Quận Tây Hồ tặng
giấy khen vì có thành tích trong học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh. 75 năm tuổi đời, 52 năm tuổi Đảng, đồng chí Trịnh Xuân Giới thực sự là người
đảng viên mẫu mực, người Bí thư chi bộ điển hình trong học tập và làm theo tấm
gương đạo đức của Bác Hồ.
Ciputra Tây Hồ là vị trí đắc địa nơi quần cư của dân thượng lưu.
Là khu dân cư được thành lập chưa lâu, người dân khu đô thị ở nhiều nơi
chuyển đến, chủ yếu là những người có địa vị trong xã hội, có trình độ dân trí
cao. Gần 30% cư dân là người nước ngoài, với gần 50 quốc tịch. Là khu dân cư có
nhiều cán bộ cao cấp đang đương chức, đã nghỉ hưu với hàm Ủy viên Bộ chính trị,
Ủy viên Trung ương, đứng đầu Bộ ngành này khác. Thế mà đã hơn ba nhiệm
kỳ, ông Giới được tín nhiệm là Bí thư Chi bộ khối dân cư 14.
Liên hệ gắn kết và chuyển động được những cán bộ cao cấp
đã cao tuổi trong khu đô thị đã nghỉ hưu để họ tham gia công tác ở cơ sở là cả
một việc gian nan và không có tâm có tầm chả thể làm được?
Tôi đang tưởng tượng ông Bí thư chi bộ Trịnh Xuân Giới ngày đêm
ra chạm vào đụng với những khuôn mặt, những mái đầu bạc khả kính cũ lẫn mới ấy
có thể những ánh mắt ấy vẫn ánh lên những cái nhìn tin cậy ấm áp và cả cảm
thông nữa nhưng chắc ông phải chịu một thứ áp lực vô hình cực kỳ khó chịu nào
đó?
Rằng các vị ơi, kia là cha ruột của cái tên Trịnh Xuân
Thanh, Phó chủ tịch Hậu Giang vừa bị khai trừ Đảng bị truất quyền Quốc hội này
khác… Mà khốn khổ, thể nào mà chả có những xầm xì nghi ngại rằng con dại cái
mang, bố thì tô tượng đúc chuông, con thì phá đình phá chùa.
(Cuối buổi gặp ấy, ông có kể với tôi mặc dù vụ việc của con trai
ông chưa được điều tra chưa kết luận cụ thể và mặc dù trong chi ủy các đồng chí
trong chi bộ hưu thuyết phục, khuyên răn đủ cách nhưng ông Giới vẫn chủ động và
dứt khoát xin từ chức Bí thư chi bộ. Nguyên nhân chắc có nhiều nhưng ông Giới
có phần áp lực trước những ánh mắt nghi ngại ấy thì ông biết ăn biết nói ra
sao?)
Khuôn mặt ông như có đám mây đen lướt qua. Ông lão khốn
khổ đang lặng phắc bên tôi đây, trong cuộc đời ông, không biết có những
sự kiện sự cố nào lớn hơn sự kiện mà bây giờ chỉ cần gõ guc gồ từ khóa cái tên
Trịnh Xuân Thanh con trai ông tức khắc tuôn ngay ra hai triệu bảy trăm bốn mươi
ngàn kết quả.
Mà khủng khiếp thay, kết quả ấy toàn những sự việc con số như
những thứ búa tạ giáng vào ông vào vợ con ông và những người thân. Nói đến
chuyện người thân, ban nãy ông thở dài khi cho tôi biết vợ ông cũng đã bảy mấy.
Nay ở trong tim bà vợ đang có thép không phải sức chịu đựng gì gang thép mà
nhiều năm nay đã phải luồn 2 ống thép để chống cự với căn bệnh động mạch vành…
Cậu có tin không?
Bất ngờ chất giọng khàn khàn của ông bỗng vống lên… Không đợi
tôi trả lời ông nhắc lại hình như từng kể tôi nghe cái đoạn một thời gian chiến
sĩ vệ quốc đoàn Trịnh Xuân Giới được biệt phái làm thư ký cho các đội cải cách
ruộng đất. Phải, ông đã từng kể và tôi có nhớ. Cái thời nhất đội nhì giời.
Cái thời tố điêu tố lấy được để nhăm nhăm tí quả thực. Cái thời
băng hoại tình nghĩa bố con anh em ruột rà lân gia này khác mà ông trực tiếp
chứng kiến và tệ hơn là phải biên chép những sự ấy một cách tường tận.
Ông thở hắt ra rằng không ngờ cái chuyện tố điêu tố lấy được mà
ông hãi hùng đích mục sở thị ấy lại vận vào chính thời điểm cuối đời mình. Đó
là cái cách ông nói cái chuyện tày đình lo cho sinh nhật bố sếp nửa tỷ bạc được
ghi trong một cuốn sổ đen nào đó của doanh nghiệp con trai ông! Ông nói ông
muốn làm cái việc đối chứng đối chất kiểm tra chuyện này…
Cậu có tin không? Chưa kịp trả lời việc của bố, lại tiếp một câu
hỏi từ ông với chất giọng thở hắt ra cái việc của thằng con. Chất giọng
ông vẻ như đanh và dứt khoát rằng nếu như thằng Thanh tham ô làm thất thoát hơn
ba ngàn tỷ, nếu cơ quan chức năng điều tra đến nơi đến chốn nghiêm minh nếu
đúng như thế thì tội của nó là trời tru đất diệt, nó phải chịu sự phán xét
nghiêm khắc của luật pháp bất kể hình thức gì.
Rằng ông và những người thân đang mong, rất mong việc đó diễn ra
theo đúng trình tự luật pháp. Nhưng bây giờ, kể cũng lạ, chưa điều tra xét xử
hay pháp đình gì nhưng hơn hai triệu kết quả trên gúc gồ cả lề trái lẫn lề phải
đều toát lên hơi hướng án tử úp chụp xuống đầu con trai ông?
Tôi có nhớ mình đã khẽ khàng hỏi ông rằng đang rộ lên cái tin
thằng con trai ông đã bỏ trốn? Lại một cái thở dài kèm cái cười như mếu sau một
hồi ắng lặng. Ông lắc đầu vẻ thiểu não rằng thật tình ông không thể biết được
con trai của ông hiện đang ở đâu?
Mấy ngày nay, dân báo chí, người thì đón đường gặp, người thì
gọi điện gặng ông cho biết Trịnh Xuân Thanh đang ở đâu? Việc biến mất của con
trai cùng cung cách ứng xử lạ lùng bí hiểm của Thanh đã gây bão trên mạng và
giới truyền thông và chuốc lấy liều lượng khinh khi dè bỉu nghi ngại hình thành
một câu hỏi lẫn dấu chấm than khổng lồ rằng phải vướng vào một tội tày đình thì
mới đi trốn như thế?
Tôi ngó lâu hơn vào cặp mắt đã vương chút mờ đục của tuổi tác
gặng thêm đại loại trước khi biệt tích, Thanh có nói có gọi trao đổi gì với
ông? Và sau khi biệt tích có tin nhắn nào hay người nào nhắn cho bố mẹ mình an
lòng rằng mình đang ở một chốn an toàn nào đó? Vv…
Theo Tiền Phong
