“Từ chức là chuyện văn hóa hơn là chuyện pháp
lý, chế tài ở đây chính là lương tri. Nếu có một văn hoá chính trị dựa trên
lương tri thì việc từ chức khi không hoàn thành nhiệm vụ là điều gần như bắt
buộc”
Với nhiều quốc gia trên thế giới, việc xin từ
chức của các quan chức, lãnh đạo là điều rất bình thường.
Có một số lý do để các quan
chức, lãnh đạo trên thế giới xin từ chức như: Bị cáo buộc tham nhũng, tự thấy
năng lực hạn chế, tự thấy có lỗi với dân chúng vì sự vụ nào đó; do cấp dưới sai
phạm hay thậm chí do phát ngôn “lỡ lời”... Từ chức vì thế được xem là một hành
vi, một cách ứng xử có văn hóa vốn đã trở thành thói quen, nếp nghĩ thường trực
của con người ở những quốc gia văn minh, tiến bộ mà chúng ta hay gọi là “văn
hóa từ chức”.
Mới đây nhất, là trường hợp
xin từ chức của Thủ tướng Ý - ông Matteo Renzi và Thủ tướng New Zealand - ông
Jonh Key. Ông Thủ tướng Ý từ chức là vì sự thất bại trong cuộc trưng cầu dân ý
về kế hoạch cải tổ hiến pháp của mình. Còn Thủ tướng New Zealand từ chức là vì…
“lý do gia đình”.
Ở Việt Nam thời gian quan, khách quan mà nói,
không phải không có trường hợp quan chức, lãnh đạo xin từ chức. Có thể kể ra
đây trường hợp ông Lê Huy Ngọ - Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
xin từ chức năm 2004. Ông Trần Đăng Tuấn – Phó giám đốc Đài truyền hình Việt
Nam, xin thôi chức năm 2010. Ở mức độ nào đó có thể kể thêm trường hợp ông
Nguyễn Sự - Bí thư Thành ủy Hội An. Năm 2015, ông Sự xin được nghỉ hưu sớm dù
vẫn còn được tín nhiệm.
Tuy vậy, dường như với vài
trường hợp hiếm hoi và lẻ tẻ nêu trên chưa thể làm hài lòng đại bộ phận dân
chúng vì trên thực tế có quá nhiều sự vụ gây bức xúc mà người đứng đầu đơn vị
lẽ ra phải từ chức. Vì lẽ đó mà trong các kỳ họp Quốc hội không ít lần các vị
đại biểu đã mang ra trao đổi, chất vấn.
Báo chí truyền thông và dư
luận xã hội cũng tốn khá nhiều giấy mực cho về vấn đề này. Các nhà quản lý và
chuyên gia văn hóa thì luận bàn tại sao từ chức lại là điều rất khó và rất xa
lạ đối với xã hội này. Thậm chí mới đây, trong phiên họp thường kỳ của Chính
phủ (ngày 28/11), Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phải giao cho Bộ Nội vụ chủ trì
biên soạn Nghị định về“văn hóa từ chức” xem như cơ sở pháp lý bắt buộc các lãnh
đạo từ chức khi cần thiết…
Từ chức vốn là hành vi văn
hóa trước hết thuộc về mỗi cá nhân; là sự chủ động, tự giác và thôi thúc từ bên
trong mỗi quan chức biết tự trọng và xấu hổ về năng lực hay những lỗi lầm,
khuyết điểm của bản thân.
Điều này càng cho thấy từ
chức thật ra không phải là chuyện khó nếu như mỗi quan chức, lãnh đạo đều được
trang bị trước hết là bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy
phục vụ nhân dân. Kế đến là trình độ học vấn, sự hiểu biết chuyên sâu về một
lĩnh vực nào đó. Sở dĩ các lãnh đạo, chính khách phương Tây luôn chủ động và
mạnh dạn từ chức, rút khỏi chính trường một phần là vì họ có niềm tin vào bản
thân có thể xin việc kiếm sống ở môi trường khác bằng chính sự hiểu biết của
mình.
Thế nên, một xã hội, một quốc
gia muốn có “văn hóa từ chức” điều bắt buộc trước hết là phả có những người dám
tự nguyện …xin từ chức khi còn đương nhiệm. Nói khác đi “văn hóa từ chức” chính
“là một trong những biểu hiện sinh động, cụ thể và thiết thực nhất về một nền
chính trị văn minh dựa trên phẩm giá, lòng tự trọng và bản lĩnh của những nhà
lãnh đạo thực sự có tâm huyết và đầy dũng khí.
Trong hoàn cảnh chưa ai mạnh
dạn từ chức dù chưa hoàn thành nhiệm vụ thì việc Chính phủ ban hành một Nghị
định bắt buộc là rất cần thiết. Đây có thể xem là những bước đi đầu tiên để dần
dần hình thành “văn hóa từ chức” đối với mọi phẩm hàm.
Với sự quyết liệt của chính
phủ hiện nay, hy vọng rằng văn hóa chính trị dựa trên lương tri sẽ sớm hình
thành.
